سرمایه‌گذاری دیجیتال فراگیر شد؛ کاهش سواد مالی زنگ خطر سرمایه‌گذاران خرد
به گزارش دیدگاه نیوز، فرآیند سرمایه‌گذاری با تنوع روش‌ها و سهولت انجام معاملات، فراگیرتر و دسترس‌پذیرتر شده است؛ با این حال، فقدان دانش کافی و ضعف در مدیریت ریسک همچنان از چالش‌های مهم این حوزه به شمار می‌رود. ابزارهای دیجیتال و رسانه‌ها نیز با تقویت دسترسی و جذب سرمایه‌گذاران خرد، نقش مهمی در شکل‌گیری فضای جدید سرمایه‌گذاری ایفا کرده‌اند. کارشناسان حوزه سرمایه‌گذاری بر این باورند که افزایش مشارکت سرمایه‌گذاران خرد لزوماً به معنای افزایش تخصص آنها نیست و مدیران دارایی، هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری و رسانه‌ها در ارائه و تبادل اطلاعات صحیح نقش مهمی دارند.
انبوه اطلاعات، گردش اخبار متناقض و تعدد پیش‌بینی‌ها در شرایطی که همه سرمایه‌گذاران خرد از آگاهی و مهارت لازم برای سرمایه‌گذاری برخوردار نیستند، می‌تواند به گمراهی و در برخی موارد انتخاب مسیر اشتباه سرمایه‌گذاری منجر شود. در سال‌های اخیر، میزان و سرعت مشارکت سرمایه‌گذاران خرد افزایش یافته و سرمایه‌گذاری از فعالیتی نسبتاً تخصصی به بخشی از رفتار مالی روزمره تبدیل شده است.
رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز در شکل‌گیری فضای جدید سرمایه‌گذاری نقش جدی دارند و در عین حال، کار سرمایه‌گذاران خرد برای سنجش اعتبار و صحت‌سنجی اطلاعات را دشوارتر کرده‌اند. از این رو، یافتن مسیر ایمن، آگاهی از شیوه‌های مناسب سرمایه‌گذاری و شناخت نقش نهادهای مرتبط اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
نقش ابزارهای دیجیتال در گسترش سرمایه‌گذاری
بهادر برهان، معاون مدیریت دارایی گروه ترنج، ابزارهای دیجیتال و رسانه‌ها را از عوامل مؤثر در آشنایی گروه‌های سنی مختلف جامعه با دنیای سرمایه‌گذاری عنوان کرد.
به گفته او، این عوامل در سال‌های اخیر باعث شده‌اند بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌های خرد، حتی در مقادیر کم، به سمت بازارهای مختلف حرکت کند. برهان تأثیر این جریان را در عمیق‌تر شدن بازارها و افزایش تعداد سرمایه‌گذاران دانست.
وی توضیح داد: «با افزایش تعداد سرمایه‌گذاران، میزان خرید و فروش هم بیشتر می‌شود که این خودش یک معیار نقدشوندگی است. منظور از بیشتر شدن عمق بازار هم این است که قیمت‌گذاری‌های درست‌تری انجام می‌شود که این به‌خودی خود اتفاق مثبتی است.»
از نگاه محمدرضا دم‌ثنا، متخصص مالی شرکتی و سرمایه‌گذار، دیجیتالی‌شدن مرز ورود به دنیای سرمایه‌گذاری را به‌شدت کاهش داده است. افتتاح حساب، احراز هویت، دریافت اطلاعات و معامله تقریباً همگی آنلاین شده‌اند و نسل‌های جوان‌تر با اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی وارد بازار شده‌اند؛ حتی نسل‌های مسن‌تر نیز به‌تدریج به سمت ابزارهای آنلاین حرکت می‌کنند.
او معتقد است در نتیجه این روند، میزان و سرعت مشارکت سرمایه‌گذاران خرد افزایش یافته و سرمایه‌گذاری از فعالیتی نسبتاً تخصصی به بخشی از رفتار مالی روزمره تبدیل شده است.
دم‌ثنا همچنین اشاره کرد که در ایران، این مشارکت فقط به بورس محدود نیست و سرمایه‌گذار میان طلا، ارز، مسکن، سپرده، صندوق و سهام انتخاب می‌کند و دیجیتالی‌شدن، جابه‌جایی میان این دارایی‌ها را سریع‌تر کرده است.
محسن صدری، مدیرعامل برسام‌تک، نیز تأثیر ابزارهای دیجیتال و رسانه‌ها را بر نحوه تصمیم‌گیری افراد جامعه برای ورود به حوزه‌ها و بازارهای سرمایه‌گذاری، مستقیم و پررنگ توصیف کرد.
به گفته او، پیش از این سرمایه‌گذاران با مراجعه حضوری و قرار گرفتن در بازارهایی مانند بورس با یکدیگر گفت‌وگو و اطلاعات را تبادل می‌کردند. در آن فضا اعتماد حرف اول را می‌زد و همان گفت‌وگوها سنگ‌محک تصمیم‌ها بود؛ اما امروزه با توجه به نقش جدی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری فضای جدید سرمایه‌گذاری، اعتبار و صحت‌سنجی اطلاعات به مسئله‌ای مهم تبدیل شده است.
صدری معتقد است توانایی استخراج اطلاعات دقیق از میان انبوه داده‌ها و توصیه‌ها و در گام بعد، صحت‌سنجی آنها برای تشکیل سبد سرمایه‌گذاری، فرآیندی بسیار حائز اهمیت است.
او با اشاره به تسهیل ورود نسل جوان و سالمند به دنیای سرمایه‌گذاری از طریق روش‌های دیجیتال گفت که همچنان فقدان دانش سرمایه‌گذاری و کاهش توان سرمایه‌گذاری از ترمزهای اصلی این حوزه به شمار می‌رود.
صدری توضیح داد: «متأسفانه به‌دلیل شرایط اقتصادی حاکم، نسل جوان برخلاف ریسک‌پذیری بالایی که دارند، از توان و سرمایه بسیاری برای سرمایه‌گذاری برخوردار نیستند. از سمت دیگر ورود سالمندان همچنان با سرعت بسیار کمی در حال انجام است. این افراد گروهی هستند که دانش و سواد دیجیتالی زیادی ندارند.»
وی تأکید کرد که در این شرایط، جای خالی ادبیات مناسب برای هر دو قشر بیش از پیش نمایان می‌شود و باید مورد توجه و بررسی قرار گیرد.
دسترسی آسان، به معنای سرمایه‌گذاری آگاهانه نیست
دم‌ثنا، متخصص مالی شرکتی و سرمایه‌گذار، با اشاره به افزایش میل به سرمایه‌گذاری‌های جدید و تنوع ابزارها معتقد است دسترسی آسان الزاماً به معنای سرمایه‌گذاری آگاهانه نیست.
او گفت: «مرز ورود پایین آمده، اما مرز فهم و تحلیل همچنان وجود دارد. سرمایه‌گذار امروز دائماً در معرض قیمت، خبر، تحلیل و نظر دیگران است؛ بنابراین زمان تصمیم‌گیری کوتاه‌تر و احتمال تصمیم‌های هیجانی بیشتر شده است. در این محیط، اطلاعات دیگر کمیاب نیست، توجه و اعتماد کمیاب است.»
به گفته او، شبکه‌های اجتماعی گاهی باعث می‌شوند روندها و روایت‌ها پیش از بررسی دقیق بر تصمیم سرمایه‌گذار اثر بگذارند. این مسئله می‌تواند سرمایه‌گذاران را در معرض نوساناتی فراتر از سطح ریسک‌پذیری آنها قرار دهد و همچنین با هم‌جهت کردن رفتار سرمایه‌گذاران، به تشدید نوسانات بازار منجر شود.
از نگاه دم‌ثنا، این خطر وجود دارد که دموکراتیزه‌شدن دسترسی، بدون توسعه همزمان دانش و ابزارهای مدیریت ریسک، به گسترش تصمیم‌های سرمایه‌گذاری کم‌کیفیت منجر شود.
صدری، مدیرعامل برسام‌تک، معتقد است تصمیم‌گیری با وجود تنوع فرصت‌های سرمایه‌گذاری و سهولت انجام آنها نسبت به گذشته، خواه‌ناخواه دشوارتر شده است.
او تأکید می‌کند در این شرایط، طراحی و دسترسی به ابزارهایی برای صحت‌سنجی فرصت‌های سرمایه‌گذاری ضروری است. از نظر صدری، ایجاد برندهای قابل اعتماد، خلق فرصت‌های سرمایه‌گذاری اثبات‌شده، شکل‌گیری تجربه‌های موفق سرمایه‌گذاری و اعتمادسازی از جمله موارد مؤثری است که باید مورد توجه فعالان این حوزه قرار گیرد.
برهان، معاون مدیریت دارایی گروه ترنج، درباره فضای دشوار تصمیم‌گیری در حوزه سرمایه‌گذاری گفت در برخی مواقع فضای تبلیغاتی شرکت‌ها و پلتفرم‌ها این پیام را منتقل می‌کند که آنها بهترین و تنها گزینه مناسب برای سرمایه‌گذاری هستند؛ در حالی که همه باید علاوه بر مزایا، درباره ریسک‌ها نیز صحبت کنند.
به گفته برهان، اطلاعات زیاد و متناقض می‌تواند باعث گمراهی مخاطبان شود و برخی گزارش‌ها و اظهارنظرها نیز قابلیت آن را دارند که تصمیم سرمایه‌گذار خرد را از مسیر درست منحرف کنند.
او همچنین گفت باید در مسیر سرمایه‌گذاری آگاهانه حرکت کرد؛ به این معنا که سرمایه‌گذاری در طلا لزوماً برای همه مناسب نیست، همان‌طور که سرمایه‌گذاری در سهام و سایر بازارها نیز برای همه افراد مناسب نیست.
برهان تأکید کرد خلأ موجود در معرفی ابزارهای درست و روش‌های مناسب اهمیت دارد و نقش رسانه‌ها در این زمینه باید مرجع‌تر شود تا آگاهی بیشتری در میان سرمایه‌گذاران شکل بگیرد.
سرمایه‌گذاران خرد لزوماً به تخصص مالی نیاز ندارند
برهان، معاون مدیریت دارایی گروه ترنج، نقش مدیران دارایی، هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری و سازمان‌های مرتبط را در ارتقای سطح سواد سرمایه‌گذاری و دانش اقتصادی سرمایه‌گذاران خرد اساسی دانست.
از نظر او، یکی از وظایف مدیران دارایی، رفع ابهام‌ها، گزارش‌دهی منظم و ایجاد شفافیت بالا در فرآیند سرمایه‌گذاری است.
به گفته برهان، وظیفه مدیران دارایی این است که مدل سرمایه‌گذاری و ریسک‌های مربوط به آن را شناسایی کنند. از سوی دیگر، سازمان بورس و نهادهای رگولاتور نیز باید وظیفه آموزش و اطلاع‌رسانی به سرمایه‌گذاران را مانند گذشته دنبال کنند.
او گفت: «سرمایه‌گذاران یا طیف گسترده‌ای از جامعه قرار نیست که ادبیات مالی یا دانش مالی را بلد باشند. در هیچ جامعه‌ای هم این‌چنین نیست. بحث سر این است که سرمایه‌گذاران خرد با جست‌وجو، خواندن مطالب آموزشی و دیدن ویدئوهای آموزشی بتوانند نیازهای سرمایه‌گذاری خود را برطرف کنند.»
برهان تأکید کرد: «این واقعاً وظیفه ماست و وظیفه سرمایه‌گذار نیست که برود و در حوزه سرمایه‌گذاری تخصص کسب کند.»
معاون مدیریت دارایی ترنج همچنین تأکید کرد که مدیران دارایی و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری باید ابزار طراحی کنند و مدل‌های سرمایه‌گذاری را به مخاطبان بشناسانند تا پاسخگوی نیاز سرمایه‌گذاران باشد. به گفته او، معرفی درست ابزارها به سرمایه‌گذار می‌تواند نگرانی‌های آنها را کاهش دهد.
صدری، مدیرعامل برسام‌تک، نیز نقش مدیران دارایی شرکت‌های سرمایه‌گذاری را در این شرایط چالش‌زا بسیار مهم توصیف کرد.
او با اشاره به اینکه فضای تصمیم‌گیری در زمینه‌های کلان باعث شده شرکت‌ها و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری بیشتر به سمت پرهیز از ریسک حرکت کنند، گفت در این شرایط شخصیت‌های تأثیرگذاری مانند مدیران دارایی یا شرکت‌های سرمایه‌گذاری برای پذیرش ریسک‌ها و انجام امور تخصصی، حتی فرهنگ‌سازی و ایجاد تجربه‌های موفق، اهمیت پیدا می‌کنند.
حرکت از ابزار معامله به مدیریت جامع ثروت
از نظر دم‌ثنا، متخصص مالی شرکتی و سرمایه‌گذار، نقش بازیگران و نهادهای مالی در این شرایط اهمیت پیدا می‌کند. آنها باید جایگاه خود را از ارائه‌دهندگان محصولات و راهکارهای دیجیتال برای معامله‌گری و سرمایه‌گذاری، به نهادهای واسط قابل اعتمادی ارتقا دهند که سرمایه‌گذار بتواند در ازای پرداخت کارمزدی رقابتی، بخشی از دغدغه حفظ ارزش سرمایه و کسب بازدهی مطلوب خود را به آنها بسپارد.
طبق گفته دم‌ثنا، «محصول آینده» که مزیت رقابتی پلتفرم‌ها و مدیران دارایی را تعیین خواهد کرد، لزوماً «ابزار معامله» نیست؛ بلکه باید تجربه و راهکار سرمایه‌گذاری ارائه کند.
از نگاه او، فرصت مهم در ایران، بسته‌بندی حرفه‌ای دارایی‌های مختلف مانند طلا، رمزارز، درآمد ثابت، سهام و حتی املاک و مستغلات در قالب محصولات و پلتفرم‌های دیجیتال ساده و قابل اعتماد است.
نقش نهادهای مالی و بازیگران نیز به‌تدریج از مجری معامله به همراه و مدیر تصمیم‌های سرمایه‌گذار تغییر می‌کند؛ نقشی که تخصیص بهینه و متناسب دارایی، مدیریت ریسک و انضباط سرمایه‌گذاری را ارائه می‌دهد. این مسیر، حرکتی از معامله اوراق بهادار و محصولات سرمایه‌گذاری به سمت مدیریت جامع ثروت خانوار است.
دم‌ثنا معتقد است ابزارهای دیجیتال، دسترسی به سرمایه‌گذاری را دموکراتیزه کرده‌اند و مرحله بعدی این است که مدیریت حرفه‌ای ریسک و تخصیص دارایی نیز دموکراتیزه شود.
در مجموع، هرچند در سال‌های اخیر فرآیند سرمایه‌گذاری آسان‌تر شده و شاهد ورود گروه‌های سنی و جمعیتی مختلف به بازارهای گوناگون هستیم، بازدهی و موفقیت سرمایه‌گذاری صرفاً با حرکت به سمت پرتب‌وتاب‌ترین بازارها محقق نمی‌شود و به تقویت دانش مالی، ایفای نقش صحیح مدیران دارایی و انجام مسئولیت‌های آموزشی از سوی نهادهای مرتبط نیاز دارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیست؟ نظرات خود را در پایین همین صفحه با ما در میان بگذارید. 👇
سردبیر دیدگاه نیوز، بیش از 16 سال است که در زمینه های تخصصی طراحی، توسعه، بهینه سازی و سئوسازی وب فعالیت می کند. وی از سال ۱۳۸۷ فعالیت خبری خود را در حوزه اخبار تکنولوژی آغاز کرده و از سال ۱۳۹۳ در حوزه های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی شروع به فعالیت مستمر خبری کرده است. وی عضو هیئت مدیره شرکت رایسام نیز می باشد.
دیدگاهتان را بنویسید